A
A

MENŞE ÜLKE BİLGİSİ


Menşe Ülke Bilgisi uluslararası koruma statüsü belirlemesinde kullanılan prosedürlerden biridir. Başvuru sahibinin menşe ülkesindeki durumlar hakkında bilgi veren bir kaynaktır.[1] Uluslararası koruma talep eden başvuru sahiplerinin uluslararası koruma taleplerinin bireysel temelde incelenmesi sırasında menşe ülkelerindeki ve gerektiğinde transit geçtikleri ülkelerdeki sosyo-politik durumun analiz edilmesinde devlet yetkilileri tarafından kullanılan bilgidir. Başvuruyla ilgili karar verilmesi aşamasında menşe ülkeye ilişkin bütün veriler kullanılır. Başvuru sırasında menşe ülkeyle ilgili mevcut tüm verilerin başvuruyu incelemekten sorumlu devlet yetkililerinin kullanımına sunulması gerekir. Bilgi ve veri kaynakları arasında menşe ülke mevzuatı ve bunların tatbikatı, uluslararası örgütler ile hükümet ve hükümet dışı kuruluşların raporları, medya, menşe ülkedeki irtibatlar, büyükelçilik raporları gibi kaynaklar yer alır.[2]

Menşe Ülke Bilgisi ülkelere ilişkin şu konularda karar vericilere destek olur:

İnsan hakları ve güvenlik durumu
Politik durum ve hukuki çerçeve
Kültürel uygulamalar ve sosyal tutumlar
İnsani ve ekonomik durum
Olaylar ve güncel durum
Coğrafya[3]

Menşe Ülke Bilgisi araştırmalarında kalite standartlarını sağlayan dört bağımsız unsur ve araştırma sürecinde farklı evreler aşağıdaki gibi özetlenebilir;

İlgi: Menşe Ülke Bilgisi mülteci iddiaları ile ilgili yakından ilişkili, yasal önemi olmalıdır. Ayrıca nesnel olarak ifade edilen gerçeklerin konuyla ilgili olması gerekmektedir.
Mülteci, iddiası ile ilgili gerçeklerin Menşe Ülke Bilgisi soru ve araştırma başlıklarına uygun olması gerekmektedir.

Güvenilirlik ve Denge: Kaynakların kaçınılmaz olarak önyargılı verilmemesi gereklidir.Menşe Ülke Bilgisi değişik kaynaklar ile ilgili güvenilir bilgileri koymalıdır, burada kaynakların politik ve ideolojik durumları, rapor metodolojisi, yayının arkasındaki ideoloji belirtilmelidir. Ayrıca yapılan çalışmanın güvenilir ve dengeli kaynağın tespiti ortaya konmalıdır, bu bilgi Menşe Ülke Bilgisi ile ilgili sorunun karşılığını belirtmelidir.

Doğruluk ve Geçerlilik: Menşe Ülke Bilgisi değişik kaynaklardan süzülerek, dikkat verilerek elde edilen süzülmüş bilgileri içermelidir, bu bilgiler doğru, güncel kaynaklardan, içeriği değiştirilmeden ortaya konmalıdır. Gerekli bilginin etik araştırılması, daha önceden seçilen kaynakların kullanılabilir şekilde hazırlanmasıdır.

Şeffaflık ve Yeniden düzenleme: Menşe Ülke Bilgisi kesin delil olarak rol verilecek, mülteci tanıma sürecinde bütün taraflara hazır bilgi (genel prensip olarak) sağlamalıdır.  Bu durum prensip olarak şeffaf referans sistemi ile sağlanmalıdır. Aslında bu işlem araştırma sonuçlarının hangi kaynaktan alındığı, iletişim ve belgelenme faaliyetleridir.
 
Güncel, güvenilir ve kapsamlı ülke yada bir alan bilgisi dürüst ve etkili bir prosedür sağlanması ile oluşabilir, nitekim bu bilgi uluslararası koruma başvuru/statü sahibinın ilk müracaat sonrası ilk mülakatından, karar verme sürecine ve olası temyiz sürecine yada geçici uluslararası koruma başvuru/statü sahibinın doğrulanıp ikamet hakkının tanınması sürecine ve sonrası süreçlere kendisinin ülkesine dönüş hazırlıklarında da gereklilik olarak ortaya çıkmaktadır. Menşe Ülke Bilgisi genellikle çok küçük bir dikkat ile ortaya çıkan bilgidir. Ancak bilginin kalitesi çok yüksek öneme sahiptir. Görevli memurların (karar alıcılar, mülteci avukatları hatta politika yapıcılarının) etkili ve uygun iş yapmaları bu bilgiye dayalıdır.[4]

Menşe Ülke Bilgisi araştırmaları oldukça karmaşık bir görev haline gelmektedir. Bu hizmete duyulan ihtiyaç her gün daha da artmakta ve bu konu kendi alanında uzmanlık isteyen bir duruma gelmiş artık mülteci hukuku uygulayıcılarının ve karar vericilerinin uygulamalarının değerlendirileceği bir durum olmaktan da çıkmıştır. Önceki yıllarda uygulamada tüm AB ülkeleri mülteci birimleri Menşe Ülke Bilgisi araştırması diye ifade edilebilecek birer birim kurdular. Bu birimler daha sonrasında birçok sivil toplum örgütü ve mahkemelerde bu konuda faaliyet yürütmeye başlamışlardır. Ayrıca bu konuda her geçen yıl sayısı artan seminerler ve toplantılar da yapılmaktadır. Bu rol değişikliği ve Menşe Ülke Bilgisi’ne artan önem yüksek sistemleştirilmiş kalite standartlarını gerektirmiştir. Mülteci davalarının birçoğunda önemli bir konu olarak, bu konuda araştırma, belgeleme ve kullanımda şirket kuralları gerekmektedir ki bu yol ile adalete uygun olmayan kararlar alınması, Menşe Ülke Bilgisi’nin hatalı ve yetersiz olması gibi nedenler mülteci dosyasının mahkemede reddedilmesine neden olabilir. Bütün Avrupa mülteci alanında görev alan aktörler zaten bir kalite standardı oluşturmuş ya da bu standartları oluşturma sürecindedir. Bu kalite standartları düzenlenmiş toplum, milli yasalar, aynı zamanda şimdiki yasama sistemlerini ele aldığında basit, alandaki uygulamalar yerine yasal gereklilikler ile ilgili bir yapı getirmektedir. [5]

Menşe Ülke Bilgisi birimleri tipik olarak Göç Mülteci Bölümleri ile ilgili Adalet ya da İçişleri Bakanlıklarında bulunmaktadır. Birçok Avrupa Birliği ülkesinde 90’lı yıllarda Menşe Ülke Bilgisi birimleri kuruldu ancak uluslararası koruma başvuru/statü sahibi müracaatlarında artma ile birlikte birçoğu ya uygun bulunmadı yada yeterli olmadı. Bu birimler sığınma sistemi ile ilgili olarak Menşe Ülke Bilgilerini toplama, sağlama ve düzenleme ile sorumludur. Menşe Ülke Bilgisi birimince sağlanan bilgi ilk uygulamada belirtilebilirken başka ülkelerde tüm süreçte kullanılabilmektedir. Menşe Ülke Bilgisi birimi oluşturmayan ülkelerde uluslararası koruma başvuru/statü sahibi değerlendirme görevlileri bütün gerekli bilgileri toplama ile görevlidirler. Merkezi bilgi toplama biriminde eğitimli uzmanlarca bilgi toplanması uluslararası/geçici koruma müracaat sürecini destekleyecek ve karar vermede tek tipliliği sağlayacaktır.  Türkiye’de Göç İdaresi Genel Müdürlüğü Uluslararası Koruma Dairesi Başkanlığı bünyesinde Menşe Ülke Bilgisi araştırmak amacıyla bir Kaynak Ülke Çalışma Grubu Grubu oluşturulmuştur.

Uluslararası koruma başvuruları incelenirken, etkin ve adil karar verebilmek, başvuran tarafından iddia edilen hususların doğruluğunu tespit edebilmek amacıyla menşe, ikamet ve transit ülkelerle ilgili Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği kaynakları ve diğer kaynaklardan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 93 üncü maddesi hükmü gereği güncel bilgi toplanır.[6]

Menşe ülkeler hakkındaki bilgiler ilgili Bakanlık, ulusal ve uluslararası kuruluşlar, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları ile irtibat kurarak toplanır, kaydedilir ve bu bilgiler güncellenir. Menşe ülke hakkında derlenen bu bilgiler rapor haline getirilir ve bu alanda çalışan personelin kullanımına açılır.

Kapsamlı bir menşe ülke bilgisi konuyu sadece insan hakları boyutuyla ele almaz. İnsan haklarının yanı sıra farklı bakış açılarını da kapsar. Bu bilgi türü söz konusu ülkenin mevcut durumu hakkındaki güncel bilgileri içerdiği gibi etnik, dinsel ve diğer sosyal grupların görünümleri, kültürel gelenekler ve güvenlik durumundaki olası gelişmeler hakkında da bilgi verir.
              
 

[1] ACCORD COI Handbook, 2013.
[2] Çiçekli B., Açıklamalı Göç ve İltica Sözlüğü, Eylül 2012, s.73.
[3] ACCORD COI Handbook
[4] Güven Şeker, age, s.296.
[5] Age, 295
[6] 6458 YUKK, madde: 93.
 
 

Okunma Sayısı: 36115   |   Güncelleme Tarihi: 2/2/2015
Bu İçeriği Paylaş   |   Sayfayı Yazdır